6. Sınıf - 13. Hafta

TELİF HAKKI

Sevgili Genç Araştırmacılar,

İnternette gördüğümüz bir resmi ödevimize koyabilir miyiz? Sevdiğimiz bir şarkıyı videosunda kullanmak yanlış mı? "Telif hakkı" dediğimiz şey tam olarak nedir? Bu derste, bir konuyu nasıl merak edip, nasıl sorular soracağımızı ve bu sorulara nasıl güvenilir cevaplar bulacağımızı öğrenecez. Amacımız, sadece kuralları öğrenmek değil, onların ardındaki "neden"i anlamaktır.

---

Bir konu araştırıp, o konudaki en doğru bilgiye ulaşmak için yapılması gereken 5 adım vardır.

a.     Merak Etme

b.     5N1K ile derinlemesine soru sorma

c.      Bilgi toplama

d.     Toplanan bilgileri doğrulama

e.     Bilgileri analiz etme ve çıkarım yapma

1. BÖLÜM: MERAK ETMEK VE SORU SORMAK

Bir konuyu araştırmanın ilk adımı, onun hakkında merak etmek ve zihnimizde sorular oluşturmaktır.

Telif Hakkı Hakkında Merak Ettiklerim:

• Telif hakkı nedir?
• İnternetten indirdiğim her şeyi istediğim gibi kullanabilir miyim?
• Ödevim için bir videodan kısa bir klip alırsam suç işlemiş olur muyum?
• Telif hakkı olmayan, herkesin kullanabildiği içerikler var mı?

 

5N1K ile Derinlemesine Sorular Soralım

Öncelikle 5N1K nedir?

Bir konuyu derinlemesine araştırmak için kullanılan Ne, Niçin(Neden), Nasıl, Nereye(Nerede), Ne zaman ve Kim sorularının baş harfleridir.

Şimdi 5N1K (Ne, Nerede/Nereye, Ne Zaman, Niçin/Neden, Nasıl, Kim) Sorularını Sorun:

• NE? Telif hakkı (Copyright - ©) tam olarak nedir?
• KİM? Bir eserin telif hakkı kime aittir? (Yazara mı, şarkıcıya mı, platforma mı?)
• NEDEN? Neden telif hakkı diye bir şey var? Sanatçıları ve yazarları korumak neden önemli?
• NASIL? Bir eserin telif hakkı olduğunu nasıl anlarım?
• NE ZAMAN? Telif hakkı ihlali yaptığımızı nasıl anlarız? Cezası var mıdır?
• NEREDE? Telif hakkı olmayan, ücretsiz ve yasal içerikleri nerede bulabilirim?

---

2. BÖLÜM: BİLGİ TOPLAMA VE DOĞRULAMA

1. bölümde öğrenmenin ilk kuralı olan sorularımızı belirledik, şimdi ise cevaplarını bulmalıyız.

Güvenilir Bilgi Kaynaklarına nerden bulabiliriz? Okul Kütüphanesi, Güvenilir İnternet Siteleri, Uzman görüşleri

1. Okul Kütüphanesi: Bilişim teknolojileri ile ilgili ansiklopedi ve kitaplar.
2. Güvenilir İnternet Siteleri:
• Eğitim ve Gov. Uzantılı Siteler: TÜBİTAK, BTK gibi kurumların resmi web siteleri.
• Öğretici Platformlar: Khan Academy, Technopat gibi güvenilir içerik üreticileri.
• Teknoloji Şirketlerinin Eğitim Sayfaları: Cisco Networking Academy gibi.
3. Uzman Görüşü: Okulunuzdaki BTY öğretmeniniz veya okulun BT personeli.

 

Şüpheli Kaynaklar Nelerdir?

• Kişisel bloglar (uzman değilse)
• Herkesin düzenleyebildiği, doğrulanmamış wiki sayfaları
• Sosyal medyada karşılaşılan, kaynağı belirsiz paylaşımlar.

Topladığımız Bilgilerin Doğruluğunu Nasıl Anlarız?

Bulduğunuz bilginin güvenilir olup olmadığını anlamak için CCOB yöntemini yani sorularını sorun:

• C - Currency (Güncellik): Bilgi ne zaman yayınlanmış? Konuya göre güncel olması önemli mi?
• C - Coverage (Kapsam): Bilgi derinlemesine mi, yüzeysel mi?
• O - Objectivity (Tarafsızlık): Site veya yazar bir ürün/ideoloji satmaya mı çalışıyor? Tarafsız mı?
• B - Belirlilik (Yazar/Kurum): Bilgiyi kim yayınlıyor? O konuda uzman mı? (Örn: Sağlık bilgisi için resmi bir hastane sitesi gibi)

---

3. BÖLÜM: BİLGİLERİ ANALİZ ETME VE ÇIKARIM YAPMA

Araştırmamızın sonunda, öğrendiklerimizi bir araya getirip kendi yorumumuzu ve sonucumuzu oluştururuz.

• • Telif hakkı, bir fikri veya sanat eserini yaratan kişinin emeğini koruyan bir yasadır.
  • Bir müziği, resmi, yazıyı veya videoyu izinsiz kopyalamak, paylaşmak veya değiştirmek, o eserin yaratıcısına ve emeğine saygısızlıktır.
  • İnternette "herkese açık" görünen içeriklerin bile bir sahibi olabilir.
  • Kullanmamız için izin verilmiş içerikler de vardır. Bunları bulmak için "Creative Commons (CC)" lisanslı içerikleri arayabiliriz veya eseri kullanmak için yaratıcısından(üreticisinden) izin isteyebiliriz.
  • Ayrıca Telif hakkı © simgesiyle gösterilir.
  • Dijital ortamdaki yazılımların kullanım haklarına LİSANS denir.
  • Kullanım haklarına göre 5 lisans türü var:
  
  

  1.  Lisanslı(Ücretli) Yazılım

  2.  Ücretsiz yazılım (Free ware)

  3.  Demo yazılım

  4.  Trial yazılım

  5.  Beta yazılım

  

---

UYGULAMA ETKİNLİĞİ: TELİF HAKKI ARAŞTIRMACISI

ETKİNLİK ADI: "Araştırma Görevim: Telif Hakkını Anlıyorum"

Amaç: 5N1K sorularından yola çıkarak telif hakkı konusunda bir araştırma yapmak, bilgileri toplamak, doğrulamak ve bir çıkarımda bulunmak.

Göreviniz: Aşağıdaki tabloyu doldurarak bir araştırma macerasına çıkın.

Araştırma Aşamaları
1. MERAKIM (Konu): Telif hakkı ile ilgili en çok neyi merak ediyorum?
2. 5N1K SORULARIM: Araştırmak için 2 tane 5N1K sorusu yazıyorum. 1. 2.
3. BİLGİ TOPLAMA: Sorularımı araştırmak için kullandığım güvenilir kaynakların isimleri ve linkleri. Kaynak 1: Kaynak 2:
4. BULGULARIM: Kaynaklarımdan bulduğum, sorularımı cevaplayan bilgileri özetliyorum.
5. DOĞRULAMA: Bu bilgileri nasıl doğruladım? (Örn: İki kaynakta da aynı bilgi vardı, bilgi resmi bir kurum sitesinden alındı.)
6. ÇIKARIMIM (SONUÇ): Tüm bu araştırmadan sonra vardığım ana fikir ve kendi düşüncem nedir? (Örn: "Telif hakkının, yaratıcıları korumak için var olduğunu anladım. Artık bir eseri kullanmadan önce 'Bunun telif hakkı var mı?' diye sorgulayacağım.")

Öğretmenin Notu: Bu etkinlikte notunuz, doğru cevaplar değil, gösterdiğiniz merak, sorgulama ve araştırma çabası üzerinden verilecektir. Lütfen özgürce düşünün ve dürüstçe araştırın.

İyi çalışmalar!
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Öğretmeniniz Muhammed HALICI

___________________________________________________________________________

6.Sınıf - 6. Hafta

 SES BELGESİ (PODCAST) OLUŞTURMA

Sevgili Genç İletişimciler ve Hikaye Anlatıcıları,

Bir önceki derste ses düzenlemenin temel becerilerini öğrendik. Şimdi ise bu becerileri, gerçek bir problemi çözmek veya bir hikayeyi anlatmak için kullanacağız. Yani bir "Ses Belgesi" (Podcast veya Radyo Tiyatrosu gibi düşünebilirsiniz) oluşturacağız. Bu, sadece sesi kesmek değil, onunla bir duygu ve fikir oluşturmaktır(yaratmaktır)!

 Örnek Radyo Tiyatrosu >> Bizim Aile 1.Bölüm - Üşengeç Kuşlar

Bu dersimizde Yapay zeka(AI) ile PodCast oluşturmak için en çok bilinen ve kullanılan AI araçlarından Google'ın NotebookLM yi kullanıcaz. >> https://notebooklm.google

1. SES BELGESİ (PODCAST) NEDİR?

Ses Belgesi, belirli bir konuda, önceden planlanmış bir kurguya göre hazırlanmış, müzik ve efektlerle zenginleştirilmiş ses kaydıdır.

Örnek Kullanım Alanları:

• Eğitim: Okul kantinindeki israf sorununu anlatan bir belgesel.
• Haber: Okulunuzdaki bir spor turnuvasının röportajlı haberi.
• Hikaye Anlatımı: Kısa bir radyo tiyatrosu.
• Tanıtım: Okul kulübünüzü tanıtan bir tanıtım dosyası.

---

2. SES BELGESİ İÇİN KURGU OLUŞTURMA (SENARYO YAZMA)

Ses belge oluşturmak için bir "Kurgu/Senaryo" planı oluşturulmalıdır.

AŞAMA 1: Konu ve Problemi Belirleme (Gerçek Hayat Problemi)

İlk adım, anlatacak bir hikayeniz veya çözecek bir probleminiz olmalı.

Örneğin:

• Okulunuzda veya mahallenizde sizi rahatsız eden bir sorun nedir? (Örn: Kantinde kuyruk karmaşası, bahçedeki çöpler)
• Dinleyicileri eğlendirecek kısa bir kurgu hikaye yazabilir misiniz? (Örn: Kaybolan bir kalemin gizemli macerası)
• İnsanlara anlatmak istediğiniz ilginç bir konu var mı? (Örn: Okul kütüphanemizin bilinmeyenleri, bir hobimizin incelikleri)

 

AŞAMA 2: Senaryo Unsurlarını Belirleme

Her iyi hikayenin kompozisyon yazarken kullanılan Giriş, Gelişme ve Sonuç şeklinde unsurları(bölümleri) vardır. Senaryo bu unsurlara göre kurulmalıdır.

1. Giriş (Intro): Dinleyiciyi içine çekecek kısa bir başlangıçtır. (10-30 saniye)

Örneğin: "Merhaba, ben [Adınız]. Bugün sizleri okulumuzun en kalabalık, en gizemli yerlerinden birine, kantinine götüreceğim. Ama dikkat, kulağınıza fısıldayacaklarımızı duyunca çok şaşıracaksınız!"

2. Gelişme (Ana Gövde): Konunuzu, probleminizi veya hikâyenizi anlattığınız bölümdür. Araştırmalar, örnekler, teoriler burada olmalıdır.
3. Sonuç (Outro): Anlatılanların özetlendiği ve dinleyiciye bir mesaj verilen bölümdür. (10-30 saniye)

Örneğin: "Gördüğünüz gibi, küçük bir düzenleme ve farkındalıkla bu sorunu çözebiliriz. Unutmayın, okul hepimizin! Dinlediğiniz için teşekkürler."

AŞAMA 3: Senaryoyu Yazma ve Bütünlüğü Değerlendirme

İlk 2 aşamayı yaptıktan sonra tüm unsurları bir araya getirip senarnun yazıldığı aşamadır. Senaryo, tıpkı bir tiyatro oyunu gibi, kimin ne söyleyeceğini ve hangi sesin nerede çıkacağını gösterir.

Bu dersi anlatan NotebookLM ile hazırlanmış PodCast:

🎬 Örnek Senaryo Şablonu:

Zaman	Ses Öğesi	Açıklama / Metin
0-15 sn	Jingle(Arkaplan) Müziği (Fade In)	"Okul Sesi" podcastinin tanıtım müziği çalar, arkadan...
15-30 sn	Sunucu Konuşması	"Merhaba, ben Ayşe. 'Okul Sesi'ne hoş geldiniz. Bugün..."
30-60 sn	Ana Konu Anlatımı	"Kantinimizde her gün ortalama 50 ekmek israf oluyor..."
60-90 sn	Röportaj Sesi	(Kantin görevlisiyle yapılan kısa röportaj) "Evet, maalesef..."
90-120 sn	Fon Müziği & Çözüm	(Fon müziği alçaldı) "Peki bu sorunu nasıl çözebiliriz? İşte..."
120-135 sn	Sonuç & Kapanış	"Daha az israf için lütfen ihtiyacınız kadar alın. Yarın..."
135-150 sn	Jingle Müziği (Fade Out)	Program müziği çıkarak biter.

 

✅ En sonunda Senaryo Şablonunu da kullanarak Senaryoyu değerlendirme(Senaryonun Bütünlüğü) için aşağıdaki sorular sorularak eksik ve hatalarımız bulunabilir.

• Senaryomun bir girişi, gelişmesi ve sonucu var mı?
• Anlatmak istediğim mesaj/net bir fikir var mı?
• Ses öğeleri (müzik, konuşma, efekt) birbiriyle uyumlu mu?
• Dinleyici sıkılmadan, konuyu rahatça takip edebilir mi?

 

---

3. BÖLÜM: ETKİNLİK - SES BELGESİNİ OLUŞTURMA VE DEĞERLENDİRME

               Eğer podcastimizi kendimiz oluşturmak istiyorsak bunun için seslendirmenin iyi yapılması gerekmektedir. Bunun için ses dosyalarımızı düzenlemeyi sağlayan programlar kullanılır ve her aşamayı kişinin kendisi adım adım yapar.

               Ses düzenleme programı olarak kullanılan programlar: Adobe Audition, Audacity, FL Studio, GarageBand

 

ETKİNLİK ADI: "Okulumuzun Sesi" Podcast'ini Yayınlıyoruz!

Amaç: Belirlediğiniz konu ve yazdığınız senaryo doğrultusunda, 1-2 dakikalık profesyonel bir ses belgesi oluşturmak.

Adımlar:

1. Kayıtları Topla:
• Senaryonuza uygun olarak kendi konuşmalarınızı, varsa röportajlarınızı Audacity ile kaydedin.
• İnternetten (ücretsiz ve telifsiz sitelerden) uygun fon müzikleri ve ses efektleri indirin. (Örn: "ücretsiz podcast müzikleri", "free sound effects")
2. Audacity'de Birleştir ve Düzenle:
• Tüm ses dosyalarınızı Audacity'ye aktarın.
• Ses parçalarınızı senaryodaki sıraya göre zaman çizelgesine yerleştirin.
• Ses Seviyelerini Ayarlayın: Konuşmalar, müziğin önünde ve net duyulmalı. Fon müziği çok yüksek olmamalı.
• Efektleri Kullanın: Giriş ve çıkışlara "Fade In / Fade Out" efekti uygulayın. Gerekiyorsa konuşma hızını ayarlayın ("Change Speed" efekti).
• Gereksiz boşlukları ve "ııı, eee" gibi sesleri kesin.
3. Ses Belgesini Dışa Aktar:
• Projenizi Dosya > Farklı Kaydet... ile .aup formatında kaydedin (daha sonra düzenlemek için).
• Bitmiş ses belgenizi Dosya > Dışa Aktar > MP3 olarak dışa aktar seçeneğiyle bir ses dosyasına dönüştürün.

 

Değerlendirme Ölçütü	Evet	Kısmen	Hayır
1. İÇERİK: Ses belgesi, belirlenen konuyu/net bir fikri anlatıyor mu?	☐	☐	☐
2. KURGU: Senaryoya uygun bir giriş, gelişme ve sonuç bölümü var mı?	☐	☐	☐
3. SES KALİTESİ: Konuşmalar net ve anlaşılır mı? Gürültü/parazit yok mu?	☐	☐	☐
4. MÜZİK & EFEKTLER: Fon müziği ve efektler konuya uygun mu? Konuşmaları bastırmıyor mu?	☐	☐	☐
5. ZAMAN YÖNETİMİ: Ses belgesi 1-2 dakika civarında mı? Çok mu kısa/uzun?	☐	☐	☐
6. GENEL İZLEYİCİ DENEYİMİ: Dinlemesi keyifli ve sürükleyici mi?	☐	☐	☐

 

ÖRNEK: Yapay Zeka programları ile Podcast senaryosu:

-         Yapay zekânın yararlarını ve zararlarını anlatan 3 dakikalık bir podcast oluşturucaksın.

-         Podcast de Bir sunucu ve 2 tanede öğrenciden oluşan 3 kişinin sesi olacak.

-         Sunucunun adı Zehra, Öğrencilerin adı ise Sürmeli ve Halil olacak.

-         Halil ise yapay zekânın yararlarından en önemli 4 tanesini söylesin.

-         Sürmeli yapay zekânın zararlarından en önemli 4 tanesini söylesin.

-         Radyo tiyatrosu gibi olmalı.

-         Konuşma okulda, Bilişim Teknolojileri dersinden, Teneffüse yeni çıkmış ve birbirleriyle konuşan 2 öğrenci arasında olacak.

-         Zehra 30 saniyede ortamı özetleyerek başlayacak.

-         Halil ise yapay zekânın yararlarını 30 saniyede söylesin

-         Sürmeli ise yapay zekânın zararlarını 30 saniyede söylesin.

-         Geriye kalan 60 saniyede ise bu 2 öğrenciyi savunmalarına göre sohbet şeklinde konuştur.

-         Son kalan 30 saniyede ise sunucu Zehra konuyu özetleyerek bitirsin.

-         Ortam seslerini tam okuldaymış gibi olsun. Arka fonda öğrenci sesleri gibi.

-         Bitirmeyi de ders zilinin başlaması için çalan zil ile yap.

 

ÖDEV: KENDİ ESERİNİZİ DEĞERLENDİRİN

Kendinizin belirlediği bir konu hakkında 5 dakikalık bir podcast seneryosu yazın ve aşağıdaki kontrol listesini kullanarak podcast’inizi veya senaryonuzu değerlendirin. Her madde için "Evet", "Kısmen" veya "Hayır" işaretleyin.

 İSTERSENİZ Google notebookLM veya başka bir podcast oluşturma aracı ile senaryonuzu deneyebilirsiniz.

 

Ödevinizi

-        * Boş A4 kağıdına

-        * Ad, Soyad, Sınıf ve Numaranızı da belirterek

-        * Senaryonuzu yazarak

öğretmeninize teslim edin. 

İyi çalışmalar!

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Öğretmeniniz Muhammed HALICI

___________________________________________________________________________