6. Sınıf - 13. Hafta

TELİF HAKKI

Sevgili Genç Araştırmacılar,

İnternette gördüğümüz bir resmi ödevimize koyabilir miyiz? Sevdiğimiz bir şarkıyı videosunda kullanmak yanlış mı? "Telif hakkı" dediğimiz şey tam olarak nedir? Bu derste, bir konuyu nasıl merak edip, nasıl sorular soracağımızı ve bu sorulara nasıl güvenilir cevaplar bulacağımızı öğrenecez. Amacımız, sadece kuralları öğrenmek değil, onların ardındaki "neden"i anlamaktır.

---

Bir konu araştırıp, o konudaki en doğru bilgiye ulaşmak için yapılması gereken 5 adım vardır.

a.     Merak Etme

b.     5N1K ile derinlemesine soru sorma

c.      Bilgi toplama

d.     Toplanan bilgileri doğrulama

e.     Bilgileri analiz etme ve çıkarım yapma

1. BÖLÜM: MERAK ETMEK VE SORU SORMAK

Bir konuyu araştırmanın ilk adımı, onun hakkında merak etmek ve zihnimizde sorular oluşturmaktır.

Telif Hakkı Hakkında Merak Ettiklerim:

• Telif hakkı nedir?
• İnternetten indirdiğim her şeyi istediğim gibi kullanabilir miyim?
• Ödevim için bir videodan kısa bir klip alırsam suç işlemiş olur muyum?
• Telif hakkı olmayan, herkesin kullanabildiği içerikler var mı?

 

5N1K ile Derinlemesine Sorular Soralım

Öncelikle 5N1K nedir?

Bir konuyu derinlemesine araştırmak için kullanılan Ne, Niçin(Neden), Nasıl, Nereye(Nerede), Ne zaman ve Kim sorularının baş harfleridir.

Şimdi 5N1K (Ne, Nerede/Nereye, Ne Zaman, Niçin/Neden, Nasıl, Kim) Sorularını Sorun:

• NE? Telif hakkı (Copyright - ©) tam olarak nedir?
• KİM? Bir eserin telif hakkı kime aittir? (Yazara mı, şarkıcıya mı, platforma mı?)
• NEDEN? Neden telif hakkı diye bir şey var? Sanatçıları ve yazarları korumak neden önemli?
• NASIL? Bir eserin telif hakkı olduğunu nasıl anlarım?
• NE ZAMAN? Telif hakkı ihlali yaptığımızı nasıl anlarız? Cezası var mıdır?
• NEREDE? Telif hakkı olmayan, ücretsiz ve yasal içerikleri nerede bulabilirim?

---

2. BÖLÜM: BİLGİ TOPLAMA VE DOĞRULAMA

1. bölümde öğrenmenin ilk kuralı olan sorularımızı belirledik, şimdi ise cevaplarını bulmalıyız.

Güvenilir Bilgi Kaynaklarına nerden bulabiliriz? Okul Kütüphanesi, Güvenilir İnternet Siteleri, Uzman görüşleri

1. Okul Kütüphanesi: Bilişim teknolojileri ile ilgili ansiklopedi ve kitaplar.
2. Güvenilir İnternet Siteleri:
• Eğitim ve Gov. Uzantılı Siteler: TÜBİTAK, BTK gibi kurumların resmi web siteleri.
• Öğretici Platformlar: Khan Academy, Technopat gibi güvenilir içerik üreticileri.
• Teknoloji Şirketlerinin Eğitim Sayfaları: Cisco Networking Academy gibi.
3. Uzman Görüşü: Okulunuzdaki BTY öğretmeniniz veya okulun BT personeli.

 

Şüpheli Kaynaklar Nelerdir?

• Kişisel bloglar (uzman değilse)
• Herkesin düzenleyebildiği, doğrulanmamış wiki sayfaları
• Sosyal medyada karşılaşılan, kaynağı belirsiz paylaşımlar.

Topladığımız Bilgilerin Doğruluğunu Nasıl Anlarız?

Bulduğunuz bilginin güvenilir olup olmadığını anlamak için CCOB yöntemini yani sorularını sorun:

• C - Currency (Güncellik): Bilgi ne zaman yayınlanmış? Konuya göre güncel olması önemli mi?
• C - Coverage (Kapsam): Bilgi derinlemesine mi, yüzeysel mi?
• O - Objectivity (Tarafsızlık): Site veya yazar bir ürün/ideoloji satmaya mı çalışıyor? Tarafsız mı?
• B - Belirlilik (Yazar/Kurum): Bilgiyi kim yayınlıyor? O konuda uzman mı? (Örn: Sağlık bilgisi için resmi bir hastane sitesi gibi)

---

3. BÖLÜM: BİLGİLERİ ANALİZ ETME VE ÇIKARIM YAPMA

Araştırmamızın sonunda, öğrendiklerimizi bir araya getirip kendi yorumumuzu ve sonucumuzu oluştururuz.

• • Telif hakkı, bir fikri veya sanat eserini yaratan kişinin emeğini koruyan bir yasadır.
  • Bir müziği, resmi, yazıyı veya videoyu izinsiz kopyalamak, paylaşmak veya değiştirmek, o eserin yaratıcısına ve emeğine saygısızlıktır.
  • İnternette "herkese açık" görünen içeriklerin bile bir sahibi olabilir.
  • Kullanmamız için izin verilmiş içerikler de vardır. Bunları bulmak için "Creative Commons (CC)" lisanslı içerikleri arayabiliriz veya eseri kullanmak için yaratıcısından(üreticisinden) izin isteyebiliriz.
  • Ayrıca Telif hakkı © simgesiyle gösterilir.
  • Dijital ortamdaki yazılımların kullanım haklarına LİSANS denir.
  • Kullanım haklarına göre 5 lisans türü var:
  
  

  1.  Lisanslı(Ücretli) Yazılım

  2.  Ücretsiz yazılım (Free ware)

  3.  Demo yazılım

  4.  Trial yazılım

  5.  Beta yazılım

  

---

UYGULAMA ETKİNLİĞİ: TELİF HAKKI ARAŞTIRMACISI

ETKİNLİK ADI: "Araştırma Görevim: Telif Hakkını Anlıyorum"

Amaç: 5N1K sorularından yola çıkarak telif hakkı konusunda bir araştırma yapmak, bilgileri toplamak, doğrulamak ve bir çıkarımda bulunmak.

Göreviniz: Aşağıdaki tabloyu doldurarak bir araştırma macerasına çıkın.

Araştırma Aşamaları
1. MERAKIM (Konu): Telif hakkı ile ilgili en çok neyi merak ediyorum?
2. 5N1K SORULARIM: Araştırmak için 2 tane 5N1K sorusu yazıyorum. 1. 2.
3. BİLGİ TOPLAMA: Sorularımı araştırmak için kullandığım güvenilir kaynakların isimleri ve linkleri. Kaynak 1: Kaynak 2:
4. BULGULARIM: Kaynaklarımdan bulduğum, sorularımı cevaplayan bilgileri özetliyorum.
5. DOĞRULAMA: Bu bilgileri nasıl doğruladım? (Örn: İki kaynakta da aynı bilgi vardı, bilgi resmi bir kurum sitesinden alındı.)
6. ÇIKARIMIM (SONUÇ): Tüm bu araştırmadan sonra vardığım ana fikir ve kendi düşüncem nedir? (Örn: "Telif hakkının, yaratıcıları korumak için var olduğunu anladım. Artık bir eseri kullanmadan önce 'Bunun telif hakkı var mı?' diye sorgulayacağım.")

Öğretmenin Notu: Bu etkinlikte notunuz, doğru cevaplar değil, gösterdiğiniz merak, sorgulama ve araştırma çabası üzerinden verilecektir. Lütfen özgürce düşünün ve dürüstçe araştırın.

İyi çalışmalar!
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Öğretmeniniz Muhammed HALICI

___________________________________________________________________________